Gweledigaeth o Dirwedd Mynydd Waun Fawr

A wide landscape view of an expansive upland area of grassland, blanket bog, lakes and small patches of scrub. There are a couple of sheep in the mid foreground. The sky is largely blue with some white clouds.

Mynydd Waun Fawr 13eg Medi 2024 © MWT/Tamasine Stretton

Prosiect Gweledigaeth Tirwedd Mynydd Waun Fawr

Cefndir y Prosiect

Bwriad Prosiect Gweledigaeth Tirwedd Mynydd Waun Fawr oedd meithrin gwell dealltwriaeth o’r ardal ucheldir anadnabyddus yma a gweithio gyda’r bobl sy’n byw ac yn gweithio yma er mwyn llunio gweledigaeth gyffredin ar gyfer ei dyfodol. Dros gyfnod y prosiect, fe wnaethom gyfuno arolygon ecolegol, gwybodaeth leol, a sgyrsiau amrywiol gyda thirfeddianwyr, cymunedau a sefydliadau partner i feithrin sylfeini cadarn ar gyfer adferiad byd natur hirdymor.

Mynydd Waun Fawr Landscape Vision project boundary shown in read outline overlaid on an Ordnance Survey map at 1:250,000 scale

Beth Wnaethom Ni

1. Gwybodaeth drylwyr o fywyd gwyllt a chynefinoedd

Bu i arolygon ecolegol - wedi’u cefnogi gan arbenigwyr lleol - fapio cynefinoedd a chofnodi rhywogaethau sy’n cael blaenoriaeth ar draws y dirwedd ucheldir. Datgelodd hyn bod yr ardal yn llawer mwy cyfoethog mewn bywyd gwyllt nag a ddeallwyd yn flaenorol.

Roedd prif gyflawniadau yn cynnwys:

Adnabod nifer o lefydd poblogaidd ar gyfer cynefinoedd a rhywogaethau pwysig
Ychwanegu cofnodion biolegol newydd er mwyn atgyfnerthu’r sail tystiolaeth ranbarthol
Cefnogi dynodi saith Safleoedd Bywyd Gwyllt a Safleoedd o Bwysigrwydd Cadwraeth Natur (SINC), gyda rhagor nawr yn cael eu hasesu

Bydd cael gwybodaeth well fel yma yn arwain gwaith cadwraeth yn y dyfodol ac yn helpu i warchod safleoedd sensitif rhag cael eu datblygu mewn ffordd amhriodol.

2. Wedi creu Gweledigaeth Tirwedd gyffredin

Gan gyfuno data ecolegol, mewnwelediadau cymunedol a thrafodaethau gyda pherchnogion tir a rheolwyr tir, rydym wedi datblygu cyfres o fapiau Gweledigaeth Tirwedd. Mae’r mapiau hyn:

Yn tynnu sylw at gyfleoedd ar gyfer adfer cynefinoedd
Adnabod ardaloedd lle gall cysylltedd cynefinoedd gael ei wella
Adlewyrchu blaenoriaethau lleol a gasglwyd drwy weithdai, sesiynau pop-yp ac arolygon ar-lein

Mae’r dull cydweithredol hwn yn sicrhau bod Gweleidigaeth Tirwedd wedi’i gwreiddio mewn tystiolaeth wyddonol a phrofiad bywyd pobl sy’n adnabod yr ardal orau.

3. Wedi cynnwys mwy o bobl fel rhan o lunio dyfodol y dirwedd

Ymgysylltodd y prosiect gydag ystod ehangach o bobl nag erioed o’r blaen yn y rhan hon o Sir Drefaldwyn. Rydym wedi:

Cynnal gweithdai cymunedol dwyieithog ar draws ardal y prosiect
Cynnig digwyddiadau pop-yp er mwyn cefnogi pobl sydd heb fynediad digidol digonol
Cynnal arolygon ar-lein er mwyn casglu barn unigolion, grwpiau a sefydliadau
Cynnal sgyrsiau parhaus gyda pherchnogion tir drwy gydol y prosiect

Helpodd y gweithgareddau hyn i godi proffil bywyd gwyllt a threftadaeth yr ardal, atgyfnerthu perthnasoedd gyda rhanddeiliaid allweddol, a denu diddordeb newydd mewn rhywogaethau megis y Gylfinir - sef rhywbeth a oedd yn flaenoriaeth i nifer o gyfranogwyr.

Adroddiad crynodeb ymgynghoriad cyhoeddus Prosiect Gweledigaeth Tirwedd Mynydd Waun Fawr

Pam Fod y Prosiect yn Bwysig

Mae Mynydd Waun Fawr yn dirwedd ucheldir nodedig nad yw’n cael digon o sylw.

Diolch i’r prosiect, mae gennym bellach:

Ddealltwriaeth lawer gwell o’i bywyd gwyllt a chynefinoedd
Gwarchodaeth gryfach ar gyfer safleoedd pwysig
Gweledigaeth gyffredin i arwain gwaith adfer byd natur yn y dyfodol
Perthnasoedd newydd a rhai wedi’u hatgyfnerthu gyda chymunedau lleol, perchnogion tir, a sefydliadau partner

Mae’r prosiect wedi gosod y sylfeini ar gyfer camau gweithredu yn yr hir dymor ar raddfa tirwedd sy’n cefnogi bywyd gwyllt, treftadaeth ddiwylliannol a’r bobl sy’n gysylltiedig â’r lle arbennig hwn.

A landscape view showing a blue lake with irregular banks and another in the distance behind. Around the lakes is green-yellow-orange vegetation (grassland, scrub and bog). There is a blue sky with some white clouds.

Llyn Newydd and Llyn Hir on the Mynydd Waun Fawr plateau near Llanerfyl, 10th August 2024 © Tamasine Stretton

A wide landscape view. There is green grassland in foreground with yellow flowers. In the middle distance is a wetland with a few small scattered willow trees. Beyond the view stretches towards a long level hill. The sky is grey clouds.

Bryn Mawr and Mynydd Waun Fawr 13th June 2024 © MWT/Tamasine Stretton

A small area of blanket bog (wetland), which is largely green vegetation, dotted with white cottongrass and hummocks of heathers. In the distance are a couple of small hills and some trees. The sky is grey clouds.

A small area of blanket bog with abundant cottongrass, 13th June 2024, © MWT/Tamasine Stretton

Looking over an area of blanket bog with dense patches of white cottongrass. The bottom two thirds of the image shows this largely green wetland, then there is a band of trees and a few wind turbines. The sky is scattered clouds with patches of blue sky.

An area of blanket bog rich in cottongrass at Carreg-y-Bîg, 25th June 2024, © MWT/Tamasine Stretton

A largely green view with light grey clouds. There are patches of brown and green gorse, long green rushes and short green grass, in the foreground. In the background is a mixture of wetland, trees and grassland. There is a small hill on the right which is a mixture of bracken and trees.

Pen Coed ffridd 23rd June 2024 © Tamasine Stretton

A wetland (bog) dominates this image. Areas of light green Sphagnum are interspersed by grasses, heathers and white cottongrass. In the distance on the right hand side is a bracken covered slope, and there are some distant hills and mountains beyond.

A wide landscape view. In the foreground, taking up two thirds of the image, is a tussocky wetland of green and brown grasses, with a few scattered small trees. In the distance is a green grassed hill with some trees and in the far distance is a long mountain range.

Three people in waterproofs carrying rucksacks looking out at a wide landscape view of fields and hedges and a mountain beyond.

An upland lake reflecting a sky of scattered clouds. The lake is surrounded by grassland and wetland habitats in hues of green and yellow-brown. In the foreground, is an area of gorse scrub covered in yellow flowers.

Beth sy'n Digwydd Nesaf?

Er bod y prosiect nawr wedi gorffen, bydd y deilliannau’n parhau i fod yn sail i waith yn y dyfodol.

Bwriad y mapiau Gweledigaeth Tirwedd yw iddynt gael eu defnyddio gan unrhyw un sydd â diddordeb yn y maes - rheolwyr tir, cyrff cyhoeddus, grwpiau lleol ac elusennau megis Ymddiriedolaeth Natur Maldwyn - er mwyn arwain y gwaith o weithredu dros fyd natur a’r hinsawdd ar draws y dirwedd.

Ar hyn o bryd rydym yn ceisio sicrhau y bydd y mapiau ar gael am ddim a byddwn yn gosod dolenni yma cyn gynted ag y byddant yn barod. Bydd Ymddiriedolaeth Natur Maldwyn hefyd yn defnyddio’r mapiau er mwyn cynorthwyo i gyflawni prosiectau yn y dyfodol a chefnogi cydweithrediad parhaus gyda’r bobl sy’n adnabod y dirwedd ac sy’n ei mwynhau.