Montgomery Canal Campaign

Ecosystem sy’n ffynnu, yn llawn planhigion a rhywogaethau prin; lloches gydol y flwyddyn i ddyfrgwn gael cynhaliaeth a chwarae; ac, yn yr haf, yn briffordd brysur i bryfed, yn llawn gwenyn, ieir bach yr haf, gweision y neidr a mursennod, Camlas Maldwyn yw un o’r camlesi gorau ar gyfer byd natur yn y DU.

Diolch i gefnogwyr Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Sir Drefaldwyn a gefnogodd ein hymgyrchoedd blaenorol i amddiffyn byd natur yng Nghamlas Trefaldwyn, mae camau breision wedi'u cymryd. Rydyn ni bellach yn gweithio gyda Glandŵr Cymru i sicrhau bod byd natur ar y blaen mewn unrhyw gynlluniau i gyflwyno cychod modur i'r ddyfrffordd hon.

Yn ogystal, drwy Fforwm Ecolegol Camlas Trefaldwyn – ‘seinfwrdd’ i adolygu a chynghori ar faterion gwyddonol, ecolegol a thechnegol sy'n gysylltiedig ag adfer y gamlas – rydyn ni wedi dod ynghyd ag arbenigwyr blaenllaw ar blanhigion dyfrol i gynghori ar ffyrdd ymlaen. Nid yn unig y mae Glandŵr Cymru wedi cadarnhau y bydd gwaith monitro yn llywio sut caiff y gamlas ei rheoli, bydd cychod modur ond yn cael eu cyflwyno os dangosir bod y gamlas mewn "cyflwr ecolegol da". Ar ben hynny, rydyn ni wedi cael sicrwydd na chaniateir mwy na 500 o deithiau i ddechrau, a dim ond os bydd arolygon o blanhigion yn dangos na wnaed unrhyw ddifrod y bydd unrhyw gynyddu yn bosibl.

Mae ecolegwyr o Glandŵr Cymru a Fforwm Ecolegol Camlas Trefaldwyn hefyd wedi mireinio dyluniad eu gwarchodfeydd natur digyswllt, a gobeithio y byddan nhw’n llawer mwy llwyddiannus wrth ddarparu cynefin addas ar gyfer planhigion prin y gamlas.

Ond mae’r Monty yn dal i fod dan fygythiad. Mae planhigyn dyfrol ymledol iawn o'r enw Milwr y Dŵr yn ymledu gan lethu rhywogaethau prin y gamlas. Yn ogystal â hyn, mae sychder eithafol a seilwaith sy’n dadfeilio yn gadael y gamlas yn sych ar adegau, sy'n cael tipyn o effaith ar ei bywyd gwyllt. Yn y cyfamser, mae cyllid yn cael ei fuddsoddi i agor yr holl adran Gymreig – 24 milltir o ddyfrffordd sy'n llawn bywyd gwyllt ac sy'n rhedeg o Lanymynech i ychydig y tu allan i’r Drenewydd, trwy'r Trallwng – i gychod modur.  

Cefnogwch ein galwadau am adferiad sy'n rhoi byd natur yn gyntaf. Dywedwch wrth Glandŵr Cymru fod angen y miliynau ar fyd natur: trwsiwch y gollyngiadau, ewch ati i gael gwared ar y rhywogaethau ymledol, a stopiwch gynlluniau i ganiatáu nifer fawr o gychod modur ar y ddyfrffordd. 

Mae Camlas Trefaldwyn yn lle hudolus i ymweld ag ef ac i bobl leol gerdded ar ei hyd oherwydd ei bywyd gwyllt – gadewch i ni ei chadw felly.

Tra bod y gamlas yn cychwyn yn Swydd Amwythig ger Ellesmere, mae'r rhan fwyaf ohoni yng Nghymru. Mae’r rhan Gymreig hon yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA), yn ogystal â bod yn Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA) - dynodiad a roddir i’r mannau pwysicaf yn y DU ar gyfer bywyd gwyllt sydd hefyd yn arwyddocaol yn rhyngwladol.

Mae ei statws ACA yn bennaf ar gyfer planhigion dyfrol - mae’r ddyfrffordd yn cynnal y boblogaeth fwyaf ac ehangaf o lyriad-y-dŵr arnofiol ym Mhrydain sy’n brin yn rhyngwladol, yn ogystal â chynefin ar gyfer planhigion prin eraill fel Dyfrllys Cywasg. Mae’r gamlas hefyd yn ardal fagu i tua 10 rhywogaeth o weision y neidr a mursennod - gan gynnwys rhywogaethau prin fel Gweision Neidr Tindrom a’r Fursen Goeswen. Ar ben hynny, mae’r gamlas yn fan bwydo pwysig i ddyfrgwn, mae glas y dorlan i’w gweld ar hyd y gamlas ac mae ystlumod fel Ystlum y Dŵr ac Ystlumod Pipistrelle yn clwydo yn ei phontydd.

Mae angen rhywfaint o waith cynnal a chadw ar Gamlas Maldwyn ar gyfer ei bioamrywiaeth. Ar hyn o bryd, mae diffyg cyllid yn golygu ei bod yn anodd cynnal y dyfnder a’r lled delfrydol o ddŵr agored sydd ei angen ar gyfer llawer o’i phlanhigion gwerthfawr ac anifeiliaid dŵr croyw. Byddai rhan o’r gwaith adfer arfaethedig yn cynnwys carthu, sy’n angenrheidiol i adfer amodau dŵr agored y gamlas a chynnal llif y dŵr, yn ogystal â gwella ansawdd y dŵr, er mwyn diogelu dyfodol y Llyriaid Nofiadwy a rhywogaethau dyfrol eraill. Yn yr un modd, gall unrhyw welliannau sympathetig i’r llwybr tynnu ac unrhyw beth arall a fyddai’n gwella profiad ymwelwyr, ac sy’n denu pobl at y cyfoeth o fywyd gwyllt y mae’r gamlas yn ei gynnal, heb niweidio’r amgylchedd naturiol, fod yn beth da i’r gymuned leol.

Tra bod llawer o’r rhan o’r gamlas sydd yn Lloegr - o Ellesmere yn Swydd Amwythig i Lanymynech - yn hygyrch mewn cwch ac wedi’i gysylltu â’r prif rwydwaith camlesi, mae’r rhan fwyaf o’r rhan Gymreig (ac eithrio darnau yn Llanymynech a’r Trallwng) yn parhau i fod yn anhygyrch ac yn ynysig o'r rhwydwaith cenedlaethol.

Rhan o'r cynnig ar gyfer adfer Camlas Trefaldwyn yn ei chyfanrwydd yw y byddai'n gwneud y ddyfrffordd yn fordwyadwy i bob math o longau dŵr, gan gynnwys caniatáu hyd at 2,500 o deithiau gan gychod modur y flwyddyn.  Mae'r rhain yn fygythiad i'r gamlas a'i bywyd gwyllt am sawl rheswm; mae llafnau gyrru cychod yn difrodi ac yn dinistrio planhigion ac anifeiliaid; maent yn cynyddu afloywder (pan fo'r dŵr yn gymylog â mwd, gan leihau'r lefelau golau sydd eu hangen ar gyfer anifeiliaid a phlanhigion); mae olion y cychod yn y dŵr yn aflonyddu planhigion dyfrol arnofiol; ac maent yn aml yn achosi llygredd gyda thanwydd a dŵr gwastraff. Mae hynny i gyd heb son am y sŵn a’i effaith ar adar a mamaliaid fel dyfrgwn a Llygod y Dŵr.

Wrth i nifer y cychod modur gynyddu, felly hefyd yr effaith ar y gamlas a'i bywyd gwyllt; mewn gwirionedd, dengys ymchwil y gallai nifer fach o gychod helpu i gadw'r dŵr ar agor ar gyfer planhigion dyfrol prin y gamlas, ond mae caniatáu mwy na 500 o deithiau yn debygol o gael effaith andwyol.

Gwelwyd bod hyn yn wir ar hyd y rhan o Gamlas Maldwyn yn Sir Amwythig, lle arweiniodd agor y gamlas i gychod modur at leihad yn nifer y planhigion dŵr ac infertebratau sy'n byw yn y dŵr. Dynodwyd rhan o'r gamlas o Aston Locks i Keeper's Bridge yn SoDdGA ym 1986. Cafodd ei hadfer a'i hailagor yn 2003 ac erbyn 2013 adroddodd Natural England fod y safle mewn cyflwr anffafriol oherwydd y mynediad cyhoeddus, yr aflonyddwch cysylltiedig, a llygredd.

Mae Camlas Maldwyn yn lle gwych lle gall pobl ddod yn agos at, a gwerthfawrogi, natur. Yn ogystal â cherdded a beicio, byddai gweithgareddau effaith isel megis canŵio, caiacio a padlfyrddio, ar raddfa fach, yn galluogi ymwelwyr i fwynhau’r gamlas o’r dŵr, heb ormod o aflonyddwch. Byddem hefyd yn cefnogi defnyddio cychod a dynnir gan geffylau, fel y defnyddir ar Gamlas Llangollen, gan nad oes gan y cychod hyn foduron na llafnau gwthio a'u bod yn symud yn llawer arafach ac felly nid ydynt yn creu unrhyw olion cwch yn y dŵr.

Mae’n hawdd cysylltu â’ch AS neu AS lleol i godi’ch pryderon, neu helpu i godi ymwybyddiaeth o’r mater yn y cyfryngau lleol trwy ysgrifennu at eich AS, gan ddefnyddio’r dolenni isod: